(Văn hóa) - Với những “nhiễu nhương” của xã hội thời gian qua, tuy chưa làm xã hội đại loạn, nhưng nó đã và đang là báo động đỏ cho chúng ta. Nhiều người đổ béng cho kinh tế thị trường cho nó gọn, kiểu như “trăm sự tại tiền” cả. Nhưng mà thế giới người ta cũng qua thị trường cả, sao người ta không thế? 

Nguyên Phó Viện trưởng Viện KSND TP.Đà Nẵng cưỡng hôn bé gái dưới 16 tuổi trong thang máy chỉ là một trong số nhiều vấn đề minh chứng cho thang giá trị đạo đức xã hội bị xuống cấp

Bức bối vấn đề xã hội

Mới đây, tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 3/2019 vừa qua, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh tinh thần chỉ đạo là “cần tập trung phát triển kinh tế nhưng không thể bỏ quên các vấn đề xã hội bức bối. Đó là vấn đề cần suy nghĩ, có biện pháp mạnh mẽ hơn, không để những vấn đề này trở thành vấn đề xã hội lớn”.

Phải nói rằng, tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng luôn là vấn đề bức thiết trong quá trình phát triển của đất nước ở mỗi giai đoạn, thời kỳ khác nhau. Các vấn đề kinh tế – xã hội – môi trường dường như phải tương hỗ nhau, thiếu đi một cái, lệch đi một cái nó sẽ không khác gì “kiềng ba chân” bị què quặt một chân vậy.

Thủ tướng dẫn giải: Trong thời gian qua nổi lên nhiều vấn đề, vụ việc xã hội nổi cộm, thu hút sự quan tâm của dư luận, của nhân dân như vụ việc ở chùa Ba Vàng, tình trạng bạo lực học đường với một số vụ việc như vụ học sinh cấp II hành hung bạn ở Hưng Yên, vụ việc xảy ra tại trường học ở Bà Rịa-Vũng Tàu, Sóc Trăng, Nghệ An, Quảng Bình…

Rồi, tình trạng buôn bán ma túy với số lượng lớn tới hàng trăm kg, trong đó 3 vụ vừa triệt phá tổng cộng tới hơn 1 tấn; hay dịch bệnh trên người và gia súc lây lan ra nhiều địa phương; Tình trạng bạo lực học đường, bạo lực trong học sinh không chỉ diễn ra ở Hưng Yên mà còn ở không ít các địa phương khác…

Hay như, khi dư luận chưa hết bất bình về vụ việc cô sinh viên 20 tuổi bị gã đàn ông có tên Đỗ Mạnh Hùng sàm sỡ trong thang máy và chỉ bị phạt 200.000 đồng thì mới đây, mạng xã hội lại xuất hiện một clip ghi lại cảnh bé gái khoảng 6-7 tuổi bị một người đàn ông có các hành vi “cưỡng ôm”, “cưỡng hôn” ngay trong thang máy. Đáng trách hơn, người này được xác định danh tính là ông Nguyễn Hữu Linh – nguyên Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân TP. Đà Nẵng – người rất am hiểu, tường tận về luật pháp.

Đó đều là những vấn đề đáng báo động mà chúng ta cần phải nghiêm túc nhìn nhận. Dư luận cảm thấy vui mừng khi ngay sau tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng, một động thái mới nhất là cơ quan chức năng vào cuộc bắt Ngô Bá Khá (Khá Bảnh) – một hiện tượng “giang hồ mạng”, khi mọi hành vi, lối sống của đối tượng này có biểu hiện lệch chuẩn văn hóa, nhưng lại thu hút khá đông giới trẻ theo dõi, “a-dua” theo..v.v.

Tất nhiên, những đối tượng trên sẽ bị truy xét hành vi, trách nhiệm. Nhưng chắc chắn mỗi chúng ta giờ ra đường thấy hoang mang quá! Sao có thể dễ dàng làm nhục nhân phẩm người khác với những lý do không tưởng như vậy? Bất kỳ ai trong mỗi chúng ta khi chưa trải qua việc này đều không thể cảm nhận được cảm giác của người trong cuộc. Nhưng chắc chắn chúng ta không thể thỏa hiệp với những “cái tát” vào một xã hội xưa nay luôn trọng chữ “nhân – lễ – nghĩa – trí – tín như người Việt Nam.

Cái nguy hại nhất và cũng là điểm chung của các hiện tượng “nóng” trên là trong tâm tưởng của kẻ có tiền, có học thức, trình độ chính là người ta luôn tự cho bản thân mình có quyền làm mọi thứ mà không cần quan tâm đến người khác nghĩ gì. Thậm chí, những họ còn là đối tượng góp phần làm băng hoại đạo đức xã hội nhanh hơn bất cứ thứ gì.

Những câu chuyện buốn, lại mang tính bức bối cho xã hội khiến người viết nhớ Immanuel Kant – triết gia nổi tiếng người Đức từng nói rằng, “con người làm chủ bản thân, nhưng không có nghĩa là sở hữu bản thân và sở hữu người khác. Có năng lực lý tính và ý chí tự do, con người không phải là phương tiện hay sự vật, do đó, không chỉ đối với người khác, mà với bản thân cũng không có quyền tự hành hạ, bán mình, kể cả tự sát”.

Khi “Văn hóa là chân thắng, kinh tế là chân ga”!

Với những “nhiễu nhương” của xã hội thời gian qua, tuy chưa làm xã hội đại loạn, nhưng nó đã và đang là báo động đỏ cho chúng ta. Nhiều người đổ béng cho kinh tế thị trường cho nó gọn, kiểu như “trăm sự tại tiền” cả. Nhưng, thế giới người ta cũng qua thị trường cả, sao người ta không thế? Người thì tỏ ra thông thái bảo, họ cũng đầy vấn đề ra đó, nhưng người ta có Luật đàng hoàng. Người ta xử ngay, đâu để cù nhầy như các nhà thi hành luật Việt Nam mình.

Kinh tế – xã hội – môi trường cần phải phát triển cùng nhau, chỉ cần “lệch” một chân thì đất nước sẽ “khập khiễng”

Nói cách khác, chỉ tại một bộ phận đang cắm đầu vào vật chất, kinh tế mà bỏ quên các giá trị nhân văn của xã hội, giá trị văn hóa? Trong khi văn hóa là nếp, rất lâu mới có được, mà phải nhiều thứ hỗ trợ, niềm tin, lý tưởng, triết lý sống, tôn giáo linh thiêng, dư luận xã hội, phong tục tập quán, phải rèn khổ công… Những thứ này chả thấy có dự án đầu tư, chẳng đo tăng trưởng, chẳng ai thấy sợ, chẳng ai thấy cần hay khao khát như họ đã từng khát tiền, không làm cũng chẳng chết ai.

Liên quan đến vấn đề này, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam từng chia sẻ rằng: “Một người được khen rất giàu, rất đẹp, rất sang, nhưng không quý bằng được khen có học. Lời khen là người có học cũng chưa quý bằng lời khen có văn hóa. Một dân tộc, cộng đồng giàu có với nhiều công nghệ hiện đại thì đáng được ca tụng nhưng tự hào hơn nếu được ca ngợi là dân tộc có văn hóa”.

Vâng, “văn hóa là chân thắng, kinh tế là chân ga” – Đây là cách ví von rất hay của nhà văn Nguyên Ngọc về mối quan hệ luôn căng bức giữa việc bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa, tinh thần với quy luật “tối đa hóa” theo quán tính của hoạt động kinh tế.

Có thể thấy, trong xã hội tiền hiện đại, hoạt động kinh tế còn phục tùng bảng giá trị văn hóa cổ truyền. Trong xã hội hiện đại, kinh tế ngày càng phân ly với văn hóa và trở lại khống chế văn hóa. Xã hội hậu hiện đại cho thấy những dấu hiệu đầu tiên của một sự tái hòa nhập, hay, nói một cách hình tượng: “chân thắng” sẽ được gài sẵn vào “chân ga”!

Còn nhớ, dịch giả Bùi Văn Nam Sơn đã từng nói: “Nên nhớ văn hóa ứng xử vô cùng quan trọng, ảnh hưởng đến sự tồn vong của cả một dân tộc”. Và ông cũng nhấn mạnh luận điểm đó khi nói: “Chuyện xưa kể rằng có vị vua muốn xâm chiếm nước láng giềng, nên cho người đi tìm hiểu nội tình. Người này sau khi về tâu rằng, người dân nước ấy đàng hoàng lắm, con cái hiếu kính cha mẹ, hàng xóm giúp đỡ lẫn nhau, vua tôi trên dưới thuận hòa, chưa thể đánh được đâu”.

Như vậy, văn hóa không phải là kết quả thụ động của kinh tế, không phải là nhân tố đứng bên ngoài quá trình phát triển kinh tế mà là nguyên nhân, là động lực và là nguồn lực để thúc đẩy kinh tế – xã hội phát triển. Theo đó, phải làm sao để cho “chân thắng” và “chân ga” cùng song hành, hòa nhập, tương hỗ cho nhau trong quá trình phát triển. Bất kỳ một sự “lệch pha” nào cũng làm cho xã hội trở nên có vấn đề.

Một số giải pháp

Xây dựng và phát triển toàn diện con người làm nền tảng, mục tiêu để phát triển kinh tế là cần thiết. Theo đó, để xã hội trở về với trạng thái cân bằng, thì cái “kiềng ba chân” là kinh tế – xã hội – môi trường phải luôn phải bước đều nhau. Một số giải pháp theo quan điểm cá nhân của tôi đó là:

Thứ nhất: Những giá trị văn hóa cơ bản là chân – thiện – mỹ là những giá trị định hướng cơ bản trong phát triển kinh tế và con người. Trong đó, xây dựng con người, đặc biệt là xây dựng con người về tư tưởng, đạo đức, lối sống là vấn đề cốt lõi để tạo nên động cơ.

Thứ hai: Cần thay đổi tư duy văn hóa từ cấp độ cá nhân đến cộng đồng trong vấn đề nóng của xã hội, đó là cái tư duy “đổ lỗi, phủi trách nhiệm”.

Thứ ba: Các nhà hoạch định chính sách, những người làm văn hóa – kinh tế cần tiếp tục hoàn thiện khung chính sách, pháp lý là giải pháp quan trọng để tạo môi trường an toàn, công bằng, tạo đà cho phát triển.

Thứ tư: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, định hướng văn hóa ứng xử, văn hóa thưởng thức cho giới trẻ nói riêng và xã hội nói chung. Văn hóa ứng xử, thưởng thức phải được giáo dục từ khi mới “vỡ lòng”. Nghĩa là, việc giáo dục mang tính khởi đầu, khai tâm, khai trí từ lúc còn trẻ. Văn hóa ứng xử phải được định hình từ lúc “vỡ lòng”!

(Theo Butdanh.net)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về [email protected]
Xem thêm:
Thích và chia sẻ bài này trên